احمد على سپهر ( مورخ الدوله )
58
ايران در جنگ بزرگ 1914 - 1918 ( فارسي )
هيئتهاى اعزامى به افغانستان ( فتواى جهاد ) ابتدا فكر اعزام هيئتهائى بافغانستان از مغز انور پاشا ليدر نهضت ژونتورك تراوش نمود قبل از آنكه عثمانى وارد جنگ شود انورپاشا در ضمن مذاكرات دوستانه با سفير كبير آلمان مقيم اسلامبول چنين اظهار عقيده كرد كه هرگاه از طرف علماى كربلا و نجف اعلان جهاد بشود كليه ممالك اسلامى مانند نفس واحد بر عليه متفقين به جنبش خواهند آمد . او پيشنهاد كرد براى انجام اين منظور هيئتهاى زبده آلمانى و عثمانى از بغداد عزيمت نموده و از طرف ايران خود را بافغانستان برسانند و هداياى گرانبها و نامههاى مودتآميز از طرف خليفهء عثمانى و امپراطور آلمان تقديم امير افغانستان نمايند . در آنموقع مسلما افغانستان تيغ از نيام برخواهد كشيد و آتش جنگ در دروازه هندوستان مشتعل خواهد شد و از اين طريق لطمهء بسيار شديدى بقدرت و عظمت انگلستان وارد خواهد آمد به حدى كه مجبور شود قسمت عمدهء سپاهيان خود را از جبههء فرانسه برداشته به كمك هندوستان گسيل دارد . سفير كبير آلمان پيشنهاد انور پاشا را بدولت متبوعه خود ابلاغ و موافقت وزارت امور خارجه برلن را جلب نمود . از طرف دولت آلمان 4 نفر از مبرزترين مأمورين كه عبارت بودند از « واسموس » و « شونمان » و « نيدرماير » و « هنتيگ » نامزد اين خدمت شدند بطور كلى عده آلمانها بالغ به 25 صاحبمنصب نظامى و 15 نفر سيويل ميشد شرح عمليات آنها در كتابهاى موسوم به « واسموس يالورنس آلمانى » تأليف داگوبرت فن ميكوش و « به زير آفتاب سوزان ايران » ( جلد اول ) و « در جنگ اول مقابل دروازههاى هندوستان » ( جلد دوم ) تأليف اسكار نيدرماير و « در سرزمين دربسته » تأليف اتوفن هنتيگ به تفصيل ذكر شده است . هنگامىكه تصميم وزارت امور خارجه آلمان به شونمان در برلن و به نيدرماير در مونيخ ابلاغ شد هردو يك زبان پاسخ دادند « عجب ديوانگى ! » معذلك هردو آن مأموريت خطرناك را پذيرفتند و در آغاز ماه سپتامبر 1914 شونمان بصوب اسلامبول عزيمت نمود . شونمان و واسموس در قصر « توكاتليان » اسلامبول يكديگر را ملاقات كرده و در آنجا جلسه مركب از عثمانيان و آلمانيها برياست انور پاشا وزير جنگ و سرفرمانده ارتش عثمانى كه به لباس نظامى پروسى ملبس كلاه فينه را كج بر سر نهاده و سبيلها را به طرف بالا تابيده بود منعقد گرديد . قبلا واسموس بتوسط وابسته نظامى آلمان در اسلامبول به انور پاشا معرفى شده و با يك ماژر ترك بنام عمر فوزى بيك راجع به هيئت اعزامى بافغانستان مذاكره كرده بود . در ميان اعضاء هيئتهاى اعزامى واسموس تنها عضوى بود كه سابقا در شرق نقش نسبة مؤثرى بازى كرده و يك زبان شرقى ميدانست بدينواسطه سفير آلمان در تركيه باتاشه نظامى خود ماژرفن لافت Von Laffet دستور داد كه واسموس را رئيس و مسئول قسمت آلمانى هيئت اعزامى بافغانستان نمايد . رياست قسمت عثمانى از طرف انور پاشا به عهده رئوف بيك كه در جنگهاى بحرى بر عليه يونان